مرکز ملی شماره گذاری کالا و خدمات ایران
جاريسازي باركد ملي در زنجيرههاي تأمين
سياست مركز ملي شمارهگذاري كالا و خدمات ايران بكارگيري باركد ملي در چرخه زنجيرههاي تأمين ميباشد. وجود يك كد مشترك در لجستيك بنگاه و زنجيره تأمين ملي ميتواند منافع زيادي را براي عناصر مرتبط در زنجيره مانند مديريت كالا در انبارها، مديريت و رهگيري كالا در زنجيره و همچنين مديريت كالا در سطح خردهفروشي ايجاد نمايد كه از جمله اين منافع ميتوان به تسهيل تبادل اطلاعات و به اشتراكگذاري اطلاعات كالا نام برد.
پيشبيني ميشود حداقل هفتصد هزار مراجع توليدي و توزيعي مشمول طرح ايرانكد باشند كه براساس مصوبه دولت بتدريج به سيستم مذكور بايد بپيوندند. لذا ضرورت ايجاب مينمايد كه از كد ملي كالا به منظور مديريت کالا در زنجيرههاي تأمين ملی و لجستيك بنگاه استفاده نماييم. و جهت اتصال به نظام تجاري بينالملل ارتباط كد ملي را با ساير سيستمهاي كدينگ بينالملل از جمله GS1 تعريف شود.
ضرورت استفاده از باركد ملي
تبديل كد ملي كالا (ايرانكد) به نماد باركد موجب مزاياي زير ميگردد:
1 سريع تبادل و به اشتراكگذاري اطلاعات مربوطه و مديريت مؤثر اطلاعات پايه و موجوديتها در محيط توليد، توزيع و فروشگاهي در سطح ملي،
2 انتقال اطلاعات مربوط به كالا به صورت الكترونيكي به رايانهها،
3 كنترل باركدهاي جاري از طريق تطبيق آنها با پرتال اطلاعرساني ملي كالا،
4 سهولت مديريت كالا از طريق يكسانسازي كد آن در زنجيرههاي تأمين،
5 توصيف يكسان كالا در سطح ملي از طريق انتشار كد و نام كالا با استفاده از پرتال اطلاعرساني ملي كالا،
پس از ايجاد استانداردها و بسترهاي لازم مخابراتي در سطح كشور همچنين ميتوان اطلاعات مربوط به كالا را قبل از سفارش يا خريد آن از طريق پويش باركد ملي توسط سيستم تلفن موبايل و پرتال ملي ايرانكد دريافت نمود. نام اين فنآوري Mobile Commerce ميباشد كه در زمينه تجارت در عرصه بينالملل در حال گسترش است.
مديريت باركدها
شناسه واحد و منحصر بفرد كالاها (توليدات داخل و وارداتي) توسط ايرانكد به همراه كد متناظر GS1 آن سبب مديريت مؤثر در زنجيره تأمين و توزيع موجوديتهاي سازمان و تبادل الكترونيكي دادههاي مرتبط، ايجاد رقابت سالم صنعتي و همچنين هماهنگي با نظامهاي ساختار يافته كدگذاري بينالمللي ميگردد.
استفاده از استانداردهاي ايرانكد و معرفي كالاها با يك كد و نام منحصر بفرد كه توسط اين سيستم توليد ميشود و بهرهگيري عملياتي از آن در سطح وسيع توليدات كشور موجب مديريت بهتر كالا در زنجيرههاي تأمين در سطح كلان و خردهفروشي خواهد شد. لذا، جهت مديريت موثرتر كالا در سطح ملی استفاده از ايرانكد توصيه مي شود.
از طرفي به منظور هماهنگی در سيستم توزيع در سطح بین الملل، به دليل جاري بودن سيستم GS1، ضروري است از كد های GS1 بر روي كالاهاي ایرانی كه برای مصرف در بازارهای بین الملل در گردش قرار می گیرند استفاده گردد.
ضمناً براي اينكه مديريت كالا دچار اخلال و چندگانگي نگردد تناظر مناسب كدهاي مذكور پيشبيني و اطلاعرساني خواهد شد و از طرفي اقدامات تكنيكي جهت مديريت هر دو كد در سامانههاي نرمافزاري در سطوح خردهفروشي و توزیعی بايد پيشبيني شود.
مجدداً تاكيد مي نمايد ورود كالا با كد GS1 به شبكه هاي توزيع هيچ گونه ممانعتي جهت ارايه آن در سطح ملي به عمل نخواهد آمد ولي ذكر اين نكته ضروري است كه براساس مصوبه دولت آن کالا می بایست جهت ارائه در زنجیره تامین ملی دارای كد ملي در سامانه ايرانكد باشد.
بهره برداری از بارکد در مراجع توليدي و توزيعي كالا
توجه مراجع توليدي و توزيعي كالا را به نكات زير جلب مينماييم:
1 باركدهاي كد ملي كالا صرفاً در سطح زنجيرههاي تأمين كشور كاربرد داشته و ممكن است در سطح خردهفروشي خارج از كشور غيرقابل شناسايي تشخيص داده شود.
2 پيشبينيهاي فني جهت شناسايي باركد ملي و باركد GS1 در فروشگاههاي زنجيرهاي صورت گرفته است و براساس هماهنگيهاي بعمل آمده باركدهاي ملي از ابتداي سال 1387 در سطح فروشگاههاي زنجيرهاي عملياتي گردیده است و كاربراني كه محصولاتشان فاقد باركد ملي باشد براي عرضه در سطح خردهفروشي با مشکل مواجه خواهند شد.
3 براساس مصوبه هيأت محترم وزيران ميبايست كليه كالاها با باركد ملي در سطح كشور عرضه شوند. بدين منظور جهت مديريت كالاهاي وارداتی كه بر روي آنها باركد GS1 ميباشد تمهيداتي پيشبيني شده كه براي عرضه در سطح خردهفروشي دچار مشكل نگردد.
4 توليدكنندگان و عرضهكنندگان محترم كالا لازم است جانمايي لازم جهت چاپ باركد ملي و GS1 را بر روي بستههاي خود پيشبيني نمايند كه در ذيل نحوه قرارگيری و جانمايي باركدهاي ملي و GS1 بر روي بستهها توضيح داده ميشود.
5 مركز ملي شماره گذاري كالا و خدمات ايران براي آن دسته از توليد كنندگان كه در امر صادرات فعاليت دارند كد GS1 را هم توليد نموده و تناظر آنرا برقرار و از طريق پرتال اطلاع رساني ملي كالا اطلاع رساني مي نمايد. صادر كنندگان مي توانند محصولات صادراتي خود را با باركد GS1 صادر نمايند.
قرارگيری باركد
يك باركد به سه صورت ميتواند در روي يك قلم تجاري يا بستهبندي آن قرار گيرد:
1 قسمتي از طراحي برچسب روي كالا باشد؛
2 روي بستهبندي كالا باشد؛
3 روي يك برچسب چاپ شده باشد كه روي كالا قرار گيرد.
جانمايي باركدها
باركدها ترجيحاً ميبايست در قسمت پايين و در پشت بستهبندي كالا و بين 8 ميليمتر تا 100 ميليمتر از لبه بستهبندي قرار گيرد (شكل 1). براي پويش بهتر، باركدها ميبايست در يك سطح صاف چاپ گردد و در گوشهها، درزها و چينهاي بستهبندي قرار نگيرد. همچنين براي پويش دقيقتر پيشنهاد ميشود كه باركدهايي كه روي سطوح انحنادار (بستهبنديهاي استوانهاي شكل) قرار ميگيرند به صورت نردهباني چاپ شوند (شكل 2).
بارکد GS1 بارکد ملی
(شكل 1)
بارکد GS1 بارکد ملی
(شكل 2)
نكات جانمايي و قرارگيري باركدها يا برچسب آنان
1 باركدها يا برچسب آنان بايد بطور واضح در مسير و حوزه ديد مصرفكنندگان و كارمندان فروشگاهها قرار بگيرد؛
2 باركدها يا برچسب آنان نميبايست به روي اطلاعات مصرفي و حقوقي مانند وزن، محتوا، تاريخ مصرف، كشور توليدكننده، دستورالعملهاي اجرايي و غيره قرار گيرد؛
3 باركدهای روي كيسههاي پلاستيكي يا بسته های با پوشش کاغذهای زرورقي (بسته متالايز) ميبايست در وسط كيسه به فاصله يك سوم از ته كيسه و دور از لبههاي آن قرار گيرد؛
4 باركدهای روي واحدهاي لجستيكي (كارتن) ميبايست در امتداد لبه عمودي آن قرار گيرد. ارتفاع اين باركد ميبايست حداقل 32 ميليمتر (25/1 اينچ) باشد و به فاصله 19 ميليمتر (75/0 اينچ) از لبه عمودي و 32 ميليمتر از لبه افقي قرار گيرد.
5 باركدهای واحدهاي لجستيكي (پالت) ميبايست به فاصله بين 400 تا 800 ميلي متر (16 تا 32 اينچ) از پايه افقي آن و حداقل 50 ميليمتر (2 اينچ) از لبه عمودي آن قرار گيرد. باركد پالتهاي كمتر از 400 ميلي متر ارتفاع ميبايست در فضاي بالاي آن پالت قرار گيرد.
ابعاد و نحوه قرارگيري باركد ملي کالا و باركد GS1
نكات زير جهت ابعاد و نحوه قرارگيري باركد ملي کالا و باركد GS1 بر حسب نیازها و بازارهای تجاری و مصرفی کالا بر روي كالا يا بستهبندي آن مفرر ميگردد:
1 تعريف كالا براساس كدملی کالا و كد GS1 در برنامههاي نرمافزار مديريتي فروشگاهها و سایر بانک های اطلاعاتی مرتبط با تبادلات کالا و همچنین ايجاد تناظرات لازم در سيستمهاي دروني به نحوی که مدیریت کالا توسط هر یک از کد ها امکان پذیر باشد؛
2 ابعاد باركد ملی و بارکد GS1 بطور معين و ثابت تعريف شده اند و براساس جدول مربوطه پيوست (جدول 1) توصيه ميشوند. بطور كلي كوتاه كردن نماد باركد (در بعد ارتفاع آن) به دليل از دست رفتن توانايي پويش صحيح باركد از جهات مختلف (Omni-directional) و همچنين كاهش اثربخشي عمليات پويش در نقطه پايانههاي فروش (POS) توصيه نميگردد.
3 باركد ملی و بارکد GS1 ميتوانند هر کدام بر حسب نیازهای تجاری و مصرفی کالا مانند بازار هدف و عرضه کالا به صورت مجزا روی بسته بندی های کالا قرار کیرند. لذا، جهت افزایش اثربخشي مدیریت کالا در زنجیره تامین ملی فقط بارکد ملی می بایست نصب و پویش گردد و فاكتور فروش نيز براساس ايرانكد چاپ و صادر شود. همچنين به منظور عرضه کالا در بازارهای جهانی می بایست فقط از بارکد GS1 استفاده شود.
4 نظر به اينكه در پرتال اطلاعرساني ملي كالا يك صفحه شخصي براي اشخاص حقوقي و حقيقي عرضهكننده كالا (توليدي و توزيعي) در نظر گرفته شده است و كليه مصرفكنندگان در سطح ملي و بينالمللي ميتوانند از طريق پرتال اطلاعرساني ملي كالا به اطلاعات محصول به صفحه شخصي شركت دسترسي پيدا نمايند، لذا آدرس سايت ايرانكد در نمودار باركد ملي لحاظ گرديده است (شکل 3).
(شکل 3) GS1 نمودار بارکد ملی و بارکد
راهنماي رنگ باركد
رنگ: تركيبات رنگي بسياري را ميتوان براي ارايه خطوط تيره و پس زمينه روشن رمزينه (باركد) بكار برد. به عنوان يك اصل كلي رنگهاي آبي، سبز و فيروزهاي در موقع عبور از پرتو نورخواني مادون قرمز از خود زمينه تيرهاي باقي ميگذارند، در حالي كه رنگهاي ارغواني، قرمز و زرد با زمينه روشن همخواني دارند.
ميلههاي رمزينه به رنگهاي مشكي (سياه)، سبز، آبي، بنفش با پس زمينههاي سفيد، صورتي، پرتقالي، و زرد قابل نورخواني است و در پويش رمزينه مشكلي ايجاد نخواهد شد.
در حالي كه ميلههاي رمزينه به رنگهاي سفيد، صورتي، (سياه) با پس زمينههاي سياه، سرخ، پرتقالي، خاكستري، آبي، سبز و زرد فابل نورخواني نميباشد و در پويش رمزينه مشكل ايجاد خواهد شد.
جهت تفكيك بهتر باركد ملي و باركد GS1 از زمينه رنگ زرد كمرنگ براي باركد ملي توصيه ميشود.
| ضريب بزگ نمايي | ابعاد بارکد [mm] |
| پهن | ارتفاع |
| 0.80 | 29.83 | 20.73 |
| 0.85 | 31.70 | 22.02 |
| 0.90 | 33.56 | 23.32 |
| 0.95 | 35.43 | 24.61 |
| 1.00 | 37.29 | 25.91 |
| 1.05 | 39.15 | 27.21 |
| 1.10 | 41.02 | 28.50 |
| 1.15 | 42.88 | 29.80 |
| 1.20 | 44.75 | 31.09 |
| 1.25 | 46.61 | 32.39 |
| 1.30 | 48.48 | 33.68 |
| 1.35 | 50.34 | 34.98 |
| 1.40 | 52.21 | 36.27 |
| 1.45 | 54.07 | 37.57 |
| 1.50 | 55.94 | 38.87 |
| 1.55 | 57.80 | 40.16 |
| 1.60 | 59.66 | 41.46 |
| 1.65 | 61.53 | 42.75 |
| 1.70 | 63.39 | 44.05 |
| 1.75 | 65.26 | 45.34 |
| 1.80 | 67.12 | 46.64 |
| 1.85 | 68.99 | 47.93 |
| 1.90 | 70.85 | 49.23 |
| 1.95 | 72.72 | 50.52 |
| 2.00 | 74.58 | 51.82 |